Promovenda Tanya Wijngaarde

De UFO-mythe op reis

Tanya Wijngaarde studeerde etnomusicologie aan de Universiteit van Amsterdam.

E-mail: ttwijngaarde@gmail.com

De overtuiging dat UFO’s bestaan, is niet slechts voorbehouden aan een kleine groep gelovigen. In de VS, de bakermat van de UFO-verhalen, zijn UFO’s en buitenaardse wezens een niet meer weg te denken onderdeel van de populaire cultuur. Aliens staan afgebeeld op onder meer snoepverpakkingen, zonneschermen en kleding, en spelen een rol in games, films en kinderseries. Volgens een enquête die in 2002 werd gehouden in de Verenigde Staten, gelooft 56 procent van de Amerikanen dat UFO’s bestaan.

Uit onderzoek in de VS blijkt dat vooral blanke Amerikanen belangstelling hebben voor UFO’s. Verder blijkt de ideologie rond UFO’s een cultuurgerelateerde oorsprong te hebben, met wortels in de koloniale tijd van de VS en Europa. Zo is het 19e-eeuwse Europese occultisme van grote invloed geweest op het idee dat UFO’s en hun bemanning een buitenaardse herkomst hebben. Verhalen over aliens vertonen daarnaast een grote overeenkomst met de verhalen van blanke kolonisten over inheemsen uit de koloniale tijd van de VS, met thema’s als geheime verdragen met de overheid, ontvoeringen en ‘raciale vermenging’. ‘Ras’, maar ook racisme en antisemitisme spelen een prominente rol in de verhalen van de diverse UFO-groepen.

Door verschillende onderzoekers wordt aangenomen dat UFO-verhalen een weerspiegeling zijn van de raciale, etnische en interculturele verhoudingen in de Verenigde Staten. De studies focussen echter op de percepties van westerse, blanke UFO-belangstellenden. Polls en onderzoek wijzen ondertussen uit dat het geloof in UFO’s als buitenaardse schepen niet meer beperkt blijft tot de VS. Zo gaf een Ipsos-peiling die in 2010 werd uitgevoerd in Azië, Europa, Noord- en Zuid-Amerika en Oceanië aan dat 20 procent van de ondervraagden geloofde dat er buitenaardse wezens op aarde zijn.

Dankzij moderne communicatiemiddelen gaan de van oorsprong Amerikaanse UFO-verhalen de landsgrenzen over. UFO-verhalen zijn daarmee een specifiek onderdeel van de mondialisering, een onderdeel met religieuze, ideologische, culturele en politieke elementen. Hoe de bevolking van andere samenlevingen dan de VS over UFO’s denkt, is echter nauwelijks onderzocht. Het doel van dit onderzoek is inzicht te geven in deze specifieke vorm van mondialisering.

In deze thesis worden UFO-verhalen benaderd als een Amerikaanse mythe die de wereld over gaat. Onderzocht wordt hoe UFO-mythe wordt overgenomen in een significant andere samenleving dan de maatschappij waarin de verhalen zijn ontstaan. De centrale vraag luidt: In hoeverre worden de Amerikaanse UFO-verhalen overgenomen en/of aangepast in een maatschappij die significant anders is dan de Verenigde Staten? Dit wordt onderzocht aan de hand van de case Suriname. Suriname verschilt significant van de VS, onder meer qua oppervlakte, inkomen per hoofd van de bevolking, bevolkingsaantallen en etnische samenstelling. Voor dit onderzoek worden drie aspecten van de Amerikaanse UFO-mythe uitgelicht, namelijk de raciale denkbeelden in de UFO-mythe, samenzweringstheorieën in relatie tot de UFO-mythe en religieuze ideeën over UFO’s.